Phố cổ có hàng trăm cửa hàng bán đèn lồng, đồ gốm, đồ gỗ — nhưng chỉ có một chỗ bạn thấy chúng được làm ra. Xưởng thủ công mỹ nghệ Hội An ở 9 Nguyễn Thái Học gom mười hai nghề truyền thống của Hội An và Quảng Nam vào một ngôi nhà cổ: thợ vót nan tre và bọc lụa đèn lồng, thợ gốm Thanh Hà đạp bàn xoay, thợ mộc Kim Bồng chạm gỗ, thợ thêu, thợ dệt chiếu, thợ đan mây tre — mỗi người một góc, làm thật, bán thật, và cho bạn ngồi xuống thử.

Bài này gom đủ: đường đi, vé, giờ, mười hai nghề theo thứ tự xem, lớp làm thử, chỗ xem biểu diễn bài chòi, mua gì và cách ghép với chợ, nhà cổ quanh đó.

Xưởng thủ công mỹ nghệ Hội An là gì

Xưởng thủ công mỹ nghệ Hội An là không gian trình diễn và bán sản phẩm của các làng nghề Hội An – Quảng Nam, đặt trong một ngôi nhà cổ trên phố Nguyễn Thái Học mà bảng giới thiệu tại xưởng ghi hơn 200 năm tuổi. Thành phố lập xưởng để nghệ nhân của các làng nghề quanh Hội An — mộc Kim Bồng, gốm Thanh Hà, đèn lồng phố cổ, chiếu Bàn Thạch, mây tre Cẩm Kim, thêu, dệt — có chỗ ngồi làm giữa phố cho khách xem, thay vì khách phải chạy xe ra từng làng.

Suốt nhiều năm, tầng trên của nhà còn là Nhà biểu diễn nghệ thuật cổ truyền với hai suất bài chòi mỗi ngày; từ 1/6/2018 nhà biểu diễn dời ra 66 Bạch Đằng, xưởng ở lại 9 Nguyễn Thái Học với phần nghề. Đây là một trong 21 điểm của vé tham quan phố cổ.

Xưởng thủ công mỹ nghệ ở đâu, đi bộ tới thế nào

Địa chỉ 9 Nguyễn Thái Học, phường Hội An (phường Minh An cũ) — đoạn đầu phía Đông của Nguyễn Thái Học, gần chợ Hội An và Bảo tàng Văn hóa dân gian. Từ cửa hàng Anh Khoa ở 84 Phan Châu Trinh, Google Maps đo được 700 m, khoảng 10 phút đi bộ: đi Phan Châu Trinh về phía Đông, rẽ phải xuống Lê Lợi tới Nguyễn Thái Học, rẽ trái đi thêm vài trăm mét, xưởng ở bên tay trái với đèn lồng treo kín mặt tiền.

• Xe máy, xe điện: Nguyễn Thái Học nằm trong lõi cấm xe 9:00–11:00 và 15:00–21:30 (mùa đông tới 21:00). Gửi xe tại cửa hàng Anh Khoa hoặc bãi bên hông chợ phía Nguyễn Huệ. Xem giờ cấm xe phố cổ Hội An.
• Từ chợ Hội An: 2 phút, đi Nguyễn Thái Học về phía Tây.
• Từ Chùa Cầu: đi hết Nguyễn Thái Học về phía Đông, 8 phút.

Vé và giờ mở cửa

Mười hai nghề: xem theo thứ tự nào

Xưởng xếp theo lối đi từ mặt phố vào sân sau; đi theo thứ tự này bạn không phải quay lại:

• Đèn lồng lụa Hội An — ngay gian trước: vót nan tre, uốn khung, bọc lụa, dán viền; đèn trơn và đèn vẽ tay.
• Gốm Thanh Hà — bàn xoay đạp chân, tò he đất nung, chén, bình, con giống; nghệ nhân từ làng gốm 3 km phía Tây phố cổ.
• Mộc Kim Bồng — chạm khắc tượng, phù điêu, hoành phi; làng thợ bên kia sông đã dựng phần lớn nhà gỗ phố cổ.
• Thêu tay — tranh thêu lụa, khăn, áo dài; xem mũi thêu hai mặt.
• Dệt chiếu Bàn Thạch — khung dệt cói hai người, sợi nhuộm màu tự nhiên.
• Mây tre đan Cẩm Kim — rổ, thúng, nón, đèn đan tre.
• Khảm xà cừ và sơn mài — hộp, tranh, khay; kỹ thuật bạn thấy trên hoành phi các nhà cổ.
• Nón lá — chằm nón trên khuôn, lá cọ phơi trắng.
• Dệt vải và tơ tằm — khung dệt lụa Mã Châu, kén tằm thật.
• Làm đầu lân, mặt nạ tuồng — bồi giấy, vẽ mặt; hợp trẻ em.
• Chạm bạc, đúc đồng — đồ trang sức nhỏ, chuông, lư.
• Tranh dân gian và thư pháp — góc cuối, viết chữ theo yêu cầu.

Không phải ngày nào cũng đủ mười hai thợ — buổi vắng có thể chỉ 5–6 người ngồi làm; đèn lồng, gốm và mộc gần như luôn có.

Tự làm thử: đèn lồng, gốm, đan lát

• Đặt trước: nhóm 4 người trở lên nên hỏi trước một ngày qua quầy; khách lẻ tới là làm.
• Trẻ em: đèn lồng và đan lá hợp từ 6 tuổi; gốm bàn xoay từ 8 tuổi.
• Ngôn ngữ: thợ nói tiếng Việt, chỉ bằng tay là hiểu; có nhân viên tiếng Anh.

Biểu diễn bài chòi và nghệ thuật cổ truyền

Suất diễn nghệ thuật cổ truyền từng nằm ngay trong xưởng thủ công mỹ nghệ suốt hơn hai mươi năm, nên nhiều bài viết cũ vẫn ghi “xem bài chòi ở 9 Nguyễn Thái Học”. Từ 1/6/2018, Nhà biểu diễn nghệ thuật cổ truyền Hội An do Trung tâm Văn hóa – Thể thao và Truyền thanh – Truyền hình Hội An quản lý đã dời ra 66 Bạch Đằng, mặt sông, cách xưởng chừng 3 phút đi bộ.

Ba suất mỗi ngày 10:15, 15:15 và 16:15, khoảng 30–40 phút: hô hát bài chòi, dân ca Quảng Nam và Trung Bộ, múa dân gian, hoà tấu nhạc cụ dân tộc, có hôm thêm trích đoạn tuồng. Vào bằng một ô của vé phố cổ. Xem nghề ở xưởng lúc 9:00, đi bộ ra nhà biểu diễn xem suất 10:15, rồi qua chợ ăn trưa — là một buổi sáng vừa đủ.

Đèn lồng ngoài phố ai cũng chụp; trong xưởng bạn thấy nó bắt đầu từ một thanh tre.

Mua gì ở xưởng thủ công mỹ nghệ mang về

• Đèn lồng gấp: loại khung gấp được, bọc lụa hoặc vải bố, 15–40 cm — hỏi loại có dây điện LED USB nếu mang đi máy bay; mua ở xưởng biết chắc là hàng làm tại chỗ.
• Tò he và gốm nhỏ Thanh Hà: con giống thổi kêu, chén, đĩa; nhẹ, rẻ, dễ gói.
• Tượng gỗ, hộp khảm nhỏ: đồ Kim Bồng cỡ bàn tay; hàng lớn có thể gửi về nhà.
• Chiếu cói cuộn, quạt, nón: nhẹ, hợp quà số lượng nhiều.
• Tranh thêu, khăn lụa: hỏi rõ thêu tay hay thêu máy — giá khác nhau ba, bốn lần.
• Mặt nạ tuồng, đầu lân mini: đồ cho trẻ, treo tường.

Giá ở xưởng niêm yết và ngang các cửa hàng phố cổ, đôi khi cao hơn chợ một chút — bù lại bạn biết ai làm và làm thế nào. Mua nhiều thì hỏi giá sỉ; mua đồ lớn thì hỏi dịch vụ đóng gói, gửi.

Giờ đẹp, cách cư xử, chụp ảnh

• Giờ đẹp: 9:00–11:00 thợ đông và đang làm dở nhiều công đoạn; 14:00–16:30 tương tự; giữa trưa thợ nghỉ, sáng sớm chưa dọn hàng.
• Cư xử: hỏi trước khi chụp cận mặt thợ; không cầm dụng cụ, không chạm đồ đang phơi, đang ướt (gốm, sơn mài).
• Chụp ảnh: đèn lồng treo kín gian trước là góc chụp đẹp nhất; ánh sáng xiên từ sân trời 9:00–10:00.
• Đi với trẻ: để trẻ ngồi xem thợ vót nan 5 phút rồi mới vào lớp làm thử — hiệu quả hơn nhiều.
• Mùa lụt: tháng 10–12 khi Bạch Đằng ngập, xưởng vẫn mở nhưng nhà biểu diễn 66 Bạch Đằng có thể đóng; hỏi trước.

Ghép với chợ, bảo tàng và làng nghề

• Chợ Hội An — 2 phút, ăn trưa ở nhà lồng sau khi xem nghề.
• Bảo tàng Văn hóa dân gian (33 Nguyễn Thái Học) — 3 phút, cùng phố; bảo tàng kể lịch sử các nghề mà xưởng đang làm.
• Nhà biểu diễn nghệ thuật cổ truyền (66 Bạch Đằng) — 3 phút, suất 10:15, 15:15, 16:15.
• Nhà cổ Tấn Ký (101 Nguyễn Thái Học) — 5 phút.
• Hội quán Quảng Đông (176 Trần Phú) — 6 phút.

Xem thợ trong xưởng rồi muốn tới tận làng — làng mộc Kim Bồng qua phà 10 phút, làng gốm Thanh Hà 3 km, làng đèn lồng, làng chiếu Bàn Thạch — xem các cung trong bài thuê xe máy Hội An.

Xem thợ làm xong muốn mua mang về: giá từng món và chỗ mua rẻ hơn có trong bài quà lưu niệm Hội An.

Xưởng thủ công mỹ nghệ Hội An: câu hỏi thường gặp