Khách thuê xe của tụi mình hay hỏi “ở phố cổ nên dùng năm ô vé cho chỗ nào?”. Chùa Cầu và một hội quán thì ai cũng chọn, còn ô thứ ba tụi mình luôn khuyên Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch: nó giải thích vì sao Hội An từng là cảng lớn nhất Đàng Trong, và làm việc đó bằng những mảnh gốm vớt từ đáy biển và đào từ chính nền phố. Bài này gom giờ mở cửa, cách dùng vé, đường đi bộ từ shop, và cái gì đáng dừng lâu bên trong.

Bảo tàng này là gì và vì sao đáng ghé

Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch thành lập năm 1995 với sự giúp sức của các chuyên gia Nhật Bản, đúng giai đoạn Hội An bắt đầu được nghiên cứu nghiêm túc như một thương cảng quốc tế. Theo Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hoá Hội An, nơi đây trưng bày 368 hiện vật có niên đại từ thế kỷ IX–X đến thế kỷ XIX, phần lớn tìm thấy ngay trong các điểm khảo cổ ở phố cổ và vùng biển Cù Lao Chàm.

Điều làm nó khác các bảo tàng còn lại trong phố: gốm ở đây không phải “đồ đẹp để ngắm” mà là bằng chứng của việc buôn bán. Bát đĩa Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Trung Cận Đông nằm cạnh nhau, cùng tuyến hàng hải đã đưa chúng ghé Hội An trước khi đi tiếp. Đứng trước tủ kính mười phút là hiểu vì sao phố này có hội quán Phúc Kiến, có Chùa Cầu của người Nhật, và có tên trong bản đồ của thương nhân Bồ Đào Nha.

Giờ mở cửa, vé và cách vào

Vé phố cổ mua ở các quầy quanh rìa khu bảo tồn (đầu Trần Phú, Nguyễn Thị Minh Khai, Lê Lợi, Hai Bà Trưng…). Nhân viên xé một ô khi bạn vào, nên hãy quyết định trước năm điểm mình muốn — tụi mình gợi ý ở mục 06. Đi bộ ngoài đường không cần vé; vé chỉ cần khi bước vào bên trong di tích.

Ngôi nhà gỗ hai tầng — bản thân nó là hiện vật

Bảo tàng nằm trong một ngôi nhà gỗ hai tầng theo lối nhà cổ Hội An tiêu biểu: nhà trước quay ra Trần Phú, nhà sau, giữa là nhà cầu nối và sân trời lấy sáng. Ngôi nhà được phục dựng trong đợt hợp tác Việt – Nhật đầu thập niên 1990, và một phần trưng bày dành riêng để kể chuyện phục dựng đó: cột kèo thay thế ra sao, ngói âm dương lợp lại thế nào.

Vì thế hãy đi chậm ở tầng hai. Sàn gỗ, lan can nhìn xuống sân trời và mái ngói của các nhà hàng xóm — đó là góc nhìn mà bạn không có được ở Chùa Cầu hay hội quán, nơi khách chỉ đứng ở tầng trệt. Trời mưa thì càng nên ghé: tiếng mưa rơi xuống sân trời là cảnh đúng chất phố Hội mà không tốn thêm đồng nào.

Bốn phần trưng bày và con tàu đắm Cù Lao Chàm

Trưng bày chia bốn phần, đi theo thứ tự từ nhà trước vào nhà sau rồi lên lầu:

• Tổng quan Hội An và con đường gốm sứ trên biển — bản đồ tuyến hàng hải, mẫu gốm từng nước và giải thích Hội An là điểm trung chuyển chứ không chỉ nơi tiêu thụ.
• Ngôi nhà và quá trình phục dựng — ảnh, bản vẽ và cấu kiện gỗ thay ra trong đợt trùng tu.
• Con tàu đắm Cù Lao Chàm — phần đáng xem nhất, kể bên dưới.
• Các điểm khảo cổ trong phố cổ — mảnh gốm đào được dưới nền chính những ngôi nhà bạn vừa đi qua, chứng minh phố buôn bán từ trước thế kỷ XV.

Con tàu đắm Cù Lao Chàm là lý do đủ để dùng một ô vé. Xác tàu được phát hiện cách đảo Cù Lao Chàm khoảng 15 km về phía Bắc, ở độ sâu chừng 80 m, chở đầy gốm của các lò miền Bắc Việt Nam thế kỷ XV–XVI và được lớp bùn đáy biển giữ gần như nguyên vẹn. Bát, đĩa hoa lam vẽ tay, có cả bát vẽ rồng lần đầu tìm thấy ở một điểm khảo cổ dưới nước — nghĩa là năm trăm năm trước, gốm Việt đã lên tàu đi xuất khẩu qua cửa Hội An, chứ không phải chỉ có hàng Trung Quốc, Nhật Bản ghé vào.

Cả phố Hội là một cửa hàng gốm khổng lồ từng bị bỏ quên dưới nền nhà — bảo tàng này chỉ lấy vài kệ lên cho bạn xem.

Đi từ cửa hàng Anh Khoa: 550 m, gửi xe ở đâu

Từ 84 Phan Châu Trinh, đi bộ theo Phan Châu Trinh rồi rẽ xuống Trần Phú là 550 m, khoảng 7 phút — đo trên Google Maps. Trong phố cổ có giờ cấm xe máy, nên đừng cố chạy vào: gửi xe ngay tại shop hoặc bãi giữ xe ở rìa khu bảo tồn rồi đi bộ. Thuê xe của Anh Khoa thì tụi mình giữ xe miễn phí trong lúc bạn dạo phố, quay lại lấy lúc nào cũng được.

Nếu bạn ở An Bàng, Cẩm Thanh hay xa hơn, xem thuê xe máy tại Hội An giao tận nơi — xe giao tới khách sạn, chạy vào tới rìa phố cổ rồi gửi xe, đi bộ 5–10 phút là tới Trần Phú.

Ghép với điểm nào cho trọn buổi

Năm ô vé phố cổ tụi mình hay gợi ý cho khách lần đầu, tất cả trong bán kính 400 m quanh bảo tàng:

Đi hết năm điểm này mất khoảng ba tiếng nếu không vội. Xong thì ra chợ Hội An ăn trưa, hoặc lấy xe chạy ra làng gốm Thanh Hà 3 km để xem gốm Hội An ngày nay còn nặn thế nào — một buổi sáng gốm trọn vẹn.

Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch Hội An: câu hỏi thường gặp