Cổng tam quan màu hồng đất với hai ô cửa tròn, soi bóng xuống hồ sen ở đầu đường Hai Bà Trưng, là bức ảnh Hội An được chụp nhiều thứ hai sau Chùa Cầu — nhưng hầu hết người chụp không biết mình đang đứng trước phần còn lại của một trong những công trình tín ngưỡng xưa nhất phố cảng. Chùa Bà Mụ là tên dân gian của cụm Cẩm Hà cung – Hải Bình cung, người Minh Hương dựng từ năm 1626 để thờ Bảo Sanh Đại Đế và mười hai Bà Mụ — những vị lo chuyện sinh nở, con cái.

Hai toà cung đã mất từ lâu, chỉ còn cổng; thành phố trùng tu xong năm 2018 và biến khoảng sân trước thành công viên có hồ nước. Bài này gom đủ: đường đi, giờ đẹp, lịch sử theo mốc, đọc hoa văn trên cổng, cách chụp, và điểm ghép quanh đó.

Chùa Bà Mụ là gì — và vì sao chỉ còn cái cổng

Chùa Bà Mụ Hội An không phải chùa Phật, và hôm nay cũng không còn là một ngôi chùa: nó là cổng tam quan của cụm Cẩm Hà cung và Hải Bình cung, hai điện thờ mà cộng đồng Minh Hương (người Hoa gốc Phúc Kiến đã nhập tịch Việt) dựng từ thế kỷ 17.

Hai toà cung nằm phía sau cổng, trên phần đất nay là trường THCS Nguyễn Duy Hiệu mặt Phan Châu Trinh; qua chiến tranh và thời gian, cung đổ nát rồi bị dỡ, chỉ cổng còn đứng, xuống cấp nặng cho tới khi thành phố trùng tu. Từ cuối năm 2018, cổng cùng khoảng sân trước với hồ nước, thảm cỏ và lối đi lát đá trở thành công viên mở — một trong ít di tích của phố cổ vào tự do không cần vé, và là nơi dân địa phương ra ngồi hóng mát mỗi chiều.

Chùa Bà Mụ ở đâu, đi bộ tới thế nào

Địa chỉ 675 Hai Bà Trưng, phường Hội An (phường Minh An cũ), ngay đầu đường Hai Bà Trưng phía Bắc phố cổ, sát ngã tư với Phan Châu Trinh. Từ cửa hàng Anh Khoa ở 84 Phan Châu Trinh, Google Maps đo được 150 m, khoảng 2 phút đi bộ: ra tới ngã tư Hai Bà Trưng, rẽ phải vài chục mét là thấy hồ nước và cổng hồng bên tay trái. Đây là di tích gần cửa hàng nhất — gần hơn cả Chùa Cầu.

• Xe máy, xe điện: đoạn Hai Bà Trưng này nằm ngoài vùng cấm xe, chạy tới được cả ngày; gửi xe ở cửa hàng Anh Khoa hoặc dựng ven công viên. Muốn đi tiếp vào phố cổ thì nhớ giờ cấm xe phố cổ Hội An: 9:00–11:00 và 15:00–21:30.
• Từ Chùa Cầu: đi Nguyễn Thị Minh Khai ra Hai Bà Trưng, 5 phút.
• Từ chợ Hội An: đi Phan Châu Trinh về phía Tây, 10 phút.

Vé, giờ và giờ đẹp để chụp

Chùa Bà Mụ không thu vé, không thuộc vé phố cổ và không có giờ đóng — là công viên mở. Chỉ có một quy ước không thành văn: sáng sớm là của người tập thể dục và người chụp ảnh nghiêm túc; 8:00–10:00 là của các đoàn áo dài.

Lịch sử theo mốc: 1626, 1848, 1922, 2018

Tên gọi cũng đi theo lịch sử: “Cẩm Hà” và “Hải Bình” là tên chữ của hai cung; “Bà Mụ” là cách người Hội An gọi theo vị thần được cầu nhiều nhất — các bà mụ nặn hình hài và trông trẻ nhỏ. Nhiều bài viết ghi “Tam quan Cẩm Hà cung”, cũng là nơi này.

Bốn trăm năm, ba lần trùng tu, hai toà cung đã mất — và cái cổng còn lại thì thành bức ảnh nhiều người chụp nhất ở đầu phố.

Cổng thờ ai: Bảo Sanh Đại Đế và mười hai Bà Mụ

• Cẩm Hà cung (bên trái): thờ Bảo Sanh Đại Đế — vị thần bảo hộ việc sinh nở và chữa bệnh trong tín ngưỡng người Hoa Phúc Kiến — cùng 36 vị tướng.
• Hải Bình cung (bên phải): thờ Thiên Hậu (Mẫu Tổ, bà chúa biển của người đi thuyền) cùng mười hai Bà Mụ — mười hai bà tiên nặn hình hài đứa trẻ, mỗi bà một việc: tai, mắt, tay, chân, tiếng khóc, nụ cười.
• Vì sao dân gọi là “chùa Bà Mụ”: phụ nữ Hội An xưa tới đây cầu con, cầu sinh nở bình an, rồi cúng đầy tháng, thôi nôi cho con — Bà Mụ là vị gần đời sống nhất trong cụm thờ, nên tên bà thành tên cả nơi này.
• Hôm nay: không còn ban thờ trong cung, nhưng ngày rằm, mùng một vẫn có người đặt hoa, thắp hương ở chân cổng. Đi qua thấy thì đừng ngồi lên bệ.

Đọc hoa văn trên tam quan

Đứng cách cổng chừng mười mét, nhìn từ trái sang phải:

• Hai ô cửa tròn ở hai bên — kiểu “nguyệt môn” của kiến trúc Hoa Nam, tượng trưng cho trời tròn; qua đó nhìn thấy tán cây phía sau như tranh khung tròn.
• Hai lối vào chữ nhật với chữ Hán trên trán cửa: tên hai cung “Cẩm Hà” và “Hải Bình”.
• Phù điêu vữa đắp trên các mảng tường: kỳ lân, cá chép hoá rồng, hoa sen, hoa mẫu đơn, dơi ngậm đồng tiền — mỗi hình một lời chúc: lân là điềm lành, cá hoá rồng là thi đỗ, dơi là phúc.
• Gờ mái uốn cong đắp hoa lá và mảnh sành sứ nhiều màu — kỹ thuật “khảm sành” của thợ Hoa, cùng loại với mái các hội quán trên Trần Phú.
• Màu hồng đất của tường là lớp vữa màu sau trùng tu 2018, sẽ tiếp tục phai và loang theo mưa — người thích ảnh “cổ” chờ vài năm nữa sẽ đẹp hơn.

Bảy góc chụp ở chùa Bà Mụ

• Phản chiếu toàn cảnh: đứng ở bờ hồ đối diện, máy đặt thấp sát mặt nước, lấy cả cổng và bóng — cần hồ lặng, tức sáng sớm.
• Qua ô cửa tròn: người đứng trong khung tròn, chụp từ ngoài vào; đẹp nhất với áo dài màu đơn sắc.
• Dọc lối đá: đi bộ trên lối lát đá giữa hai thảm cỏ, cổng ở cuối khung.
• Cận hoa văn: ống 50 mm hoặc zoom điện thoại, chụp phù điêu lúc 16:30–17:30 khi có bóng đổ.
• Từ vỉa hè Hai Bà Trưng: khung có hàng cây và xe đạp đi ngang — ảnh “đời thường” hơn.
• Ban đêm: đèn vàng rọi cổng, hồ phản chiếu; dùng chế độ đêm, tựa máy vào lan can.
• Flycam: khu này gần trung tâm, hỏi quy định trước; ảnh từ trên cao thấy rõ hình chữ nhật của hồ và nền cung cũ phía sau.

Cách cư xử, áo dài, mùa lụt

• Là di tích, không phải phim trường: không trèo lên cổng, không ngồi lên bệ thờ, không dựng chân máy chắn lối người khác quá lâu; nhóm chụp lớn nhường nhau 10–15 phút.
• Áo dài: thuê ở các tiệm quanh phố cổ 100.000–200.000đ/buổi; màu trắng, vàng nhạt, xanh ngọc nổi nhất trên nền hồng đất.
• Hồ nước: lan can thấp, trẻ nhỏ cần người lớn đi kèm.
• Mùa lụt: tháng 10–12 khu này cao hơn Bạch Đằng, ít ngập; sau mưa hồ đầy và phản chiếu đẹp hơn.
• Rác và hoa: hoa cúng ở chân cổng là của người dân — đừng dọn, đừng dẫm.

Ghép với Chùa Cầu, Sa Huỳnh và Phùng Hưng

• Chùa Cầu — 5 phút, qua Nguyễn Thị Minh Khai; hai điểm chụp nhiều nhất Hội An cách nhau một đoạn đi bộ.
• Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh (149 Trần Phú) — 5 phút, cạnh Chùa Cầu.
• Nhà cổ Phùng Hưng (4 Nguyễn Thị Minh Khai) — 5 phút.
• Hội quán Phúc Kiến (46 Trần Phú) — 7 phút, nơi bạn thấy Thiên Hậu và Bà Mụ vẫn được thờ đầy đủ, để hình dung Hải Bình cung xưa.
• Làng rau Trà Quế — 3 km về phía Bắc theo Hai Bà Trưng, chạy xe 8 phút; sáng chụp cổng xong ra làng ăn sáng là vừa.

Chụp xong lúc 7:30 mà ngày còn dài, xem các cung ra biển và làng nghề trong bài thuê xe máy Hội An.

Chùa Bà Mụ Hội An: câu hỏi thường gặp