Hầu hết nhà gỗ trong phố cổ, phần lớn hội quán, nhà thờ tộc, đình chùa quanh Hội An, và cả cung điện, lăng tẩm ở Huế — đều có bàn tay thợ mộc Kim Bồng. Làng nằm ngay bên kia sông, nhìn thẳng sang chợ Hội An, nhưng hầu hết khách chỉ thấy nó từ bờ Bạch Đằng.

Sang sông, bạn gặp làng quê tre trúc, xưởng chạm khắc còn thơm mùi gỗ, bến đóng ghe, đình tiền hiền và những người thợ đời thứ mười mấy của nghề. Bài này gom đủ: hai cách qua sông, đi theo thứ tự nào trong làng, lịch sử theo mốc, bốn dòng sản phẩm, xem thợ và tự làm thử, mua gì, giỗ tổ mùng 6 tháng Giêng, và cách ghép với Thanh Hà, Trà Nhiêu.

Làng mộc Kim Bồng là gì

Làng mộc Kim Bồng là làng nghề mộc hơn 400 năm trên cù lao Cẩm Kim giữa sông Thu Bồn, đối diện phố cổ Hội An. Theo Trung tâm Quản lý bảo tồn di sản văn hóa Hội An, vị thuỷ tổ nghề là người gốc Thanh Hoá vào lập nghiệp từ thế kỷ 16; đất ba mặt giáp sông, gỗ từ thượng nguồn theo Thu Bồn về, và thương cảng Hội An ngay bên cạnh cần nhà, cần thuyền — nghề mộc lớn lên từ đó.

Ngày 21/11/2016, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận nghề mộc Kim Bồng là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (Quyết định 4036/QĐ-BVHTTDL). Hôm nay làng còn hàng chục hộ làm nghề, một trung tâm làng nghề ở bến đò, xưởng của các nghệ nhân, bến đóng ghe thuyền và đình tiền hiền — tất cả mở cho khách ghé, không thu vé.

Làng mộc Kim Bồng ở đâu, qua sông cách nào

Làng nằm trên cù lao Cẩm Kim (xã Cẩm Kim cũ), bờ Nam sông Thu Bồn, ngay đối diện chợ Hội An và đường Bạch Đằng. Có hai cách sang:

• Đường trong làng: bê tông nhỏ, nhiều đoạn một xe qua, trẻ con và gà chạy ngang — đi chậm dưới 30 km/h.
• Mùa lụt: tháng 10–12 đường ven sông có thể ngập, đò tạm nghỉ; hỏi cửa hàng Anh Khoa trước khi đi.
• Gửi xe: dựng xe trước trung tâm làng nghề hoặc sân xưởng, không mất phí.

Vé, giờ và lộ trình trong làng

Làng mộc Kim Bồng không thu vé, không thuộc vé phố cổ. Xưởng mở theo giờ làm của thợ, thường 7:30–11:00 và 14:00–17:00; trưa thợ nghỉ, chủ nhật một số xưởng đóng. Lộ trình gọn 2–3 giờ đi từ bến đò vào:

• Trung tâm làng nghề (ngay bến đò, có cổng “Làng mộc Kim Bồng”): nhà trưng bày sản phẩm, mô hình thuyền cổ, quầy lưu niệm, chỗ hỏi đường tới các xưởng.
• Xưởng nghệ nhân dọc đường ven sông: chạm tượng, phù điêu, tủ thờ; xưởng của nghệ nhân ưu tú Huỳnh Sướng — tác giả tác phẩm “Cội nguồn” — là nơi khách ghé nhiều nhất.
• Bến đóng ghe thuyền: cuối đường ven sông, thợ đóng và sửa ghe gỗ cho ngư dân Cửa Đại, Cù Lao Chàm; xem sườn thuyền mới thấy nghề “mộc thuyền” khác mộc nhà thế nào.
• Đình tiền hiền Kim Bồng: thờ các bậc khai khẩn và tổ nghề, nơi làm lễ giỗ tổ mùng 6 tháng Giêng.
• Đường làng phía trong: tre, cau, ruộng lúa, nhà thờ tộc — chạy xe chậm hoặc đạp xe một vòng 20 phút.

Lịch sử: từ Thanh Hoá vào, dựng phố cổ, ra Huế xây cung điện

Cột kèo bạn ngước lên trong nhà cổ Tấn Ký, Phùng Hưng — đều từng nằm trên bến gỗ bên này sông.

Bốn dòng sản phẩm của thợ Kim Bồng

• Mộc xây dựng: khung nhà rường, nhà thờ tộc, đình, chùa, hội quán — dòng đã dựng nên phố cổ; hôm nay vẫn nhận trùng tu di tích và dựng nhà gỗ cho khắp miền Trung.
• Mộc gia dụng: tủ, bàn ghế, giường, rương, mâm, khay — đồ dùng hằng ngày, chắc và ít hoa văn.
• Mộc mỹ nghệ: hơn 50 mẫu đồ dân dụng (tượng, hộp, tranh gỗ, lồng đèn gỗ) và hơn 47 mẫu đồ thờ tự (tượng Phật, hoành phi, câu đối, khám thờ); một phần xuất sang châu Âu, Bắc Mỹ, Úc.
• Mộc ghe thuyền: xuồng, ghe, thuyền, tàu gỗ — nghề gắn với làng chài; xem ở bến đóng ghe cuối làng.

Xem thợ làm và tự làm thử

• Xem gì: pha gỗ bằng cưa tay và máy, vẽ mẫu, đục thô, đục tinh, đánh giấy nhám, sơn dầu; nhìn kỹ bộ đục vài chục cây to nhỏ khác nhau — mỗi cây một nét.
• Gỗ: mít, kiền kiền, gõ, hương; gỗ mít vàng thơm là gỗ tượng, kiền kiền là gỗ nhà.
• Làm thử: vài xưởng và trung tâm làng nghề nhận cho khách đục một mặt gỗ nhỏ, khắc tên lên thớt hoặc lồng đèn gỗ, 30–60 phút, giá tham khảo 100.000–200.000đ tuỳ món, mang về. Hỏi trước một ngày nếu đi nhóm.
• Với trẻ em: khắc tên lên thớt gỗ là hoạt động vừa sức nhất; đứng xa máy cưa.
• Chụp ảnh: xin phép trước khi chụp cận mặt thợ; ánh sáng xưởng đẹp lúc 8:00–10:00 khi nắng xiên qua cửa.

Mua gì ở làng mộc Kim Bồng mang về

• Tượng gỗ nhỏ, hộp chạm, mặt nạ: cỡ bàn tay, 100.000–500.000đ, dễ mang.
• Đũa, thớt, muỗng gỗ mít: quà rẻ và dùng thật; hỏi thớt khắc tên.
• Mô hình ghe bầu, thuyền thúng: đặc trưng Kim Bồng, ít nơi khác có.
• Tranh gỗ, phù điêu treo tường: đặt làm theo mẫu, 1–2 tuần, xưởng gửi về khách sạn hoặc ship trong nước.
• Đồ thờ, tủ thờ, bàn ghế: đặt hàng lớn, xưởng làm theo kích thước và giao tận nơi.

Giá ở làng thấp hơn cửa hàng phố cổ vì mua tận xưởng; hỏi giá trước, trả nhẹ 10% với đồ nhỏ, đồ đặt làm thì đặt cọc và lấy biên nhận.

Giỗ tổ nghề mùng 6 tháng Giêng

Thợ Kim Bồng không xác định được tổ nghề riêng nên thờ tổ chung của nghề mộc là Lỗ Ban, Lỗ Bốc, cùng tổ Bách nghệ Cửu Thiên Huyền Nữ hoặc ông Tiên Sư; nhà làm mộc nào cũng có trang thờ tổ ở chỗ trang trọng.

Hằng năm mùng 6 tháng Giêng âm lịch, cả làng làm lễ giỗ tổ ở đình tiền hiền, và thành phố tổ chức Ngày hội làng nghề mộc Kim Bồng cùng dịp: tế tổ, trình diễn đục chạm, đóng ghe, đua ghe trên sông, ẩm thực làng. Đây là ngày đông nhất và cũng là ngày đáng đi nhất trong năm — đò từ Bạch Đằng chạy liên tục, chạy xe qua cầu Cẩm Kim nên đi trước 8:00.

Ghép với Thanh Hà, Trà Nhiêu và cung sông Thu Bồn

• Làng gốm Thanh Hà — ngay bờ Bắc đầu cầu Cẩm Kim, 5 phút; sáng mộc, trưa gốm là cặp làng nghề gọn nhất.
• Làng Trà Nhiêu — đi tiếp về phía Đông Nam cù lao, 15 phút; làng bảy nghề, dừa nước, chiếu cói.
• Làng chiếu Cẩm Kim: vài hộ dệt chiếu cói trong làng, hỏi đường ở trung tâm làng nghề.
• Xưởng thủ công mỹ nghệ Hội An (9 Nguyễn Thái Học) — nơi thợ Kim Bồng ngồi làm giữa phố nếu bạn không kịp sang sông.
• Bảo tàng Văn hóa dân gian — bộ đục chàng và lịch sử nghề mộc trong tủ kính, xem trước khi đi làng.

Cung trọn ngày: Anh Khoa → Thanh Hà → cầu Cẩm Kim → Kim Bồng → Trà Nhiêu → về theo Duy Vinh – cầu Cửa Đại, chừng 35 km; chi tiết các cung trong bài thuê xe máy Hội An.

Đồ gỗ Kim Bồng so với đèn lồng, gốm và lụa thì mua cái nào? Xem quà lưu niệm Hội An.

Làng mộc Kim Bồng: câu hỏi thường gặp