Vị thầy giảng trẻ quê Phú Yên đã hiến dâng mạng sống vì đức tin khi mới 19 tuổi tại dinh trấn Thanh Chiêm — thủ phủ Quảng Nam xưa, nay thuộc phường Điện Bàn, TP Đà Nẵng. Ngày nay ngài là bổn mạng của các giáo lý viên Việt Nam, và ngày lễ kính 26/7 hằng năm cũng chính là Ngày Giáo lý viên toàn quốc. Đền thánh kính ngài ở Phước Kiều nằm ngay trên đường Hội An – Đà Nẵng, đủ gần để đi và về trong một buổi sáng bằng xe máy.

“Thánh” hay “Chân phước” Anrê Phú Yên?

Theo hồ sơ chính thức của Toà Thánh, danh xưng hiện nay của ngài là Chân phước (Blessed) Anrê Phú Yên: Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã tôn phong ngài lên bậc Chân phước ngày 5/3/2000 tại Rôma, và án tuyên thánh vẫn đang được tiến hành. Tuy vậy, giáo dân Việt Nam từ lâu đã quen gọi ngài cách kính mến là “Thánh Anrê Phú Yên”. Bài viết dùng cách gọi quen thuộc ấy, song danh xưng chuẩn xác hiện nay là Chân phước.

Tiểu sử và cuộc đời

Quá trình tử đạo

Tháng 7 năm 1644, dưới thời chúa Nguyễn Phúc Lan, quan Nghè Bộ ra lệnh bách hại đạo tại Quảng Nam. Ngày 25/7/1644, lính đến nhà cha Đắc Lộ ở Hội An để lùng bắt thầy Inhaxiô — người anh cả của nhóm thầy giảng — nhưng lúc ấy chỉ có thầy Anrê trẻ ở nhà. Nghĩ rằng sự sống còn của cả nhóm cần thầy Inhaxiô hơn, thầy Anrê can đảm đứng ra nhận hết trách nhiệm và để lính bắt trói.

Thầy bị giải về dinh trấn Thanh Chiêm (Kẻ Chàm) — thủ phủ Quảng Nam thời bấy giờ. Trước toà, thầy khẳng khái từ chối bỏ đạo và tuyên xưng: “Ước chi tôi có được ngàn mạng sống để hiến dâng tất cả cho Thiên Chúa hầu đền đáp ơn Người.” Bản án tử hình được thi hành chỉ trong vòng 24 giờ.

Khoảng 5 giờ chiều ngày 26/7/1644, một toán 30 lính áp giải thầy ra Gò Xử — gò đất hành hình gần dinh trấn, nay thuộc giáo họ Phước Kiều. Trước sự chứng kiến của cha Đắc Lộ và đông đảo dân chúng, thầy nhắn nhủ các tín hữu: “Hãy luôn kiên vững trong đức tin, đừng buồn phiền vì cái chết của thầy, và hiệp lời cầu cho thầy được trung kiên tới cùng.” Thầy chịu hành hình khi miệng vẫn không ngừng kêu danh thánh “Giêsu”.

“Chúng ta hãy lấy tình yêu để đáp lại tình yêu của Chúa chúng ta, hãy lấy mạng sống đáp lại mạng sống.” — lời thầy Anrê lặp lại nhiều lần trước giờ tử đạo, theo tường thuật của cha Đắc Lộ.

Ít ngày sau, ngày 15/8/1644, cha Đắc Lộ đưa thi hài thầy xuống tàu về Macau, an táng tại nhà thờ Thánh Phaolô. Riêng thủ cấp được ngài mang về Rôma, hiện vẫn được lưu giữ tại nhà Bề trên Tổng quyền Dòng Tên.

Vai trò trong lịch sử Công giáo Việt Nam

Thầy giảng Anrê Phú Yên được xem là “người chứng thứ nhất” — vị tử đạo tiên khởi của Giáo hội tại Việt Nam, mở đầu cho chứng từ đức tin của hàng trăm ngàn tín hữu Việt trong gần ba thế kỷ bách hại về sau. Tấm gương của ngài đặc biệt gần gũi với người trẻ và các giáo lý viên: một thầy giảng 19 tuổi, chưa phải linh mục, chết vì dạy giáo lý.

Ngày 5/3/2000, trong Năm Thánh 2000 tại Rôma, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã tôn phong ngài lên bậc Chân phước, theo tư liệu của Hội đồng Giám mục Việt Nam. Ngài không nằm trong danh sách 117 vị thánh tử đạo Việt Nam được phong năm 1988; hồ sơ của ngài được xét riêng và kết thúc bằng lễ phong Chân phước năm 2000.

Lễ kính 26/7 và ngày hành hương hằng năm

• Ngày lễ kính: 26 tháng 7 hằng năm — đúng ngày ngài tử đạo năm 1644.
• Ngày Giáo lý viên Việt Nam: Hội đồng Giám mục Việt Nam chọn chính ngày 26/7 làm ngày truyền thống của giáo lý viên toàn quốc; các giáo phận tổ chức họp mặt, mừng bổn mạng.
• Nơi hành hương: Đền thánh Anrê Phú Yên tại Phước Kiều (Giáo phận Đà Nẵng) — nơi ngài tử đạo — và nhà thờ Mằng Lăng (Phú Yên) — quê hương ngài.
• Khi 26/7 rơi vào Chúa nhật giáo phận dời ngày hành hương sang thứ Hai kế tiếp, như năm 2026 (hành hương ngày 27/7). Năm 2027, ngày 26/7 rơi vào thứ Hai nên hành hương đúng ngày lễ.

Vì sao Đền thánh lại ở Phước Kiều? Nơi này còn là cái nôi chữ Quốc ngữ

Thầy giảng Anrê bị xử trảm tại dinh trấn Thanh Chiêm. Phước Kiều là làng đúc đồng nằm sát cạnh làng Thanh Chiêm — và đó không phải trùng hợp ngẫu nhiên. Vùng đất này là trung tâm truyền giáo đầu tiên của Đàng Trong, và cũng là nơi chữ Quốc ngữ ra đời.

Sách Dinh Trấn Thanh Chiêm Quảng Nam (Đinh Trọng Tuyên & Đinh Bá Truyền, tr. 243) ghi: “Phước Kiều là làng nổi tiếng về đúc đồng. Làng có nhà thờ Công giáo được xây dựng vào thời các Chúa Nguyễn. Giáo sĩ Francisco de Pina chính thức trở thành cha bề trên quản nhiệm trú sở này. Người có công đầu trong việc khai sinh chữ Quốc ngữ, ông mất vào ngày 16/12/1625.” Nói cách khác: người khai sinh ra thứ chữ bạn đang đọc từng làm bề trên tại chính nơi có Đền thánh hôm nay.

Giáo phận Đà Nẵng ghi nhận trong khuôn viên Đền thánh có ba ngôi mộ cổ phía sau nhà nguyện — “không rõ tông tích nhưng chắc chắn là của giáo dân Công giáo” — đã được tu bổ khi chỉnh trang. Đây là điều giáo phận nói rõ là chưa xác định được; chúng tôi ghi lại như một dữ kiện, không suy diễn. Chuyện cha Đắc Lộ ở Hội An, xem thêm bài Alexandre de Rhodes tại Hội An.

Thánh tích là những sợi tóc

Thánh tích của Chân phước Anrê Phú Yên được lưu giữ và trưng bày trang trọng ngay chính diện bên trong Đền thánh — đó là những sợi tóc của ngài. Ngày hành hương, giáo dân được vào viếng Thánh tích từ sáng sớm đến chiều. Trước bàn thờ có tượng Chân phước trong trang phục Việt Nam. Toàn bộ khuôn viên Đền thánh chỉ hơn 2.000 m² — nhỏ, nhưng là nền đất thấm máu vị tử đạo đầu tiên của Việt Nam.

Phần thi hài còn lại: ngày 15/8/1644 cha Đắc Lộ đưa thi hài thầy về Macau, an táng tại nhà thờ Thánh Phaolô; thủ cấp về sau được lưu tại nhà Bề trên Cả Dòng Tên ở Rôma.

Hành hương Đền thánh Anrê Phú Yên từ Hội An

Đền thánh toạ lạc tại giáo họ Phước Kiều, thôn Thanh Chiêm — xã Điện Phương cũ, từ 1/7/2025 thuộc phường Điện Bàn, TP Đà Nẵng — ngay trên trục đường nối Hội An với Đà Nẵng. Google Maps xếp 4,8★ từ 58 đánh giá, plus code V796+V6J, website denthanhanrephuyen.org. Khoảng cách đo trên Google Maps từ tiệm Anh Khoa, 84 Phan Châu Trinh:

• Đi một buổi sáng là đủ: Đền thánh, làng đúc đồng Phước Kiều truyền thống và di tích dinh trấn Thanh Chiêm nằm sát nhau trên cùng cung đường. Xe máy hoặc xe máy điện là gọn nhất; xe điện 50cc giao tận khách sạn, không cần bằng lái.
• Ngày 26/7 rất đông: Ban trật tự Giáo xứ Trà Kiệu lo bãi xe từ đầu giờ chiều; đi xe máy dễ gửi hơn ô tô, và nên tới trước 16:00 để kịp rước kiệu.
• Ngày thường: Đền thánh mở cửa cho khách viếng; ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng trong nhà nguyện. Ghé thêm nhà thờ Trà Kiệu (thêm 11,8 km / 20 phút theo QL1A – Hùng Vương) nếu muốn trọn một ngày hành hương hạt Trà Kiệu.

Câu hỏi thường gặp về Thánh Anrê Phú Yên

Cập nhật tháng 9/2026. Tư liệu tiểu sử theo Hội đồng Giám mục Việt Nam và Giáo phận Đà Nẵng; thông tin chương trình hành hương theo thông báo của giáo phận cho năm 2026 và có thể thay đổi từng năm. Khoảng cách đo trên Google Maps từ 84 Phan Châu Trinh. Địa danh hành chính theo sắp xếp có hiệu lực từ 1/7/2025.