Cung Đường & Đi Chơi
Hội quán Hải Nam Hội An: nơi thờ 108 người chết oan năm 1851
Hội quán Hải Nam Hội An: nơi thờ 108 người chết oan năm 1851
Hội quán Hải Nam ở số 10 Trần Phú là hội quán người Hoa duy nhất ở Hội An không thờ nữ thần biển. Nơi đây thờ 108 người Hải Nam bị giết oan năm 1851, sau được vua Tự Đức minh oan và sắc phong.
Khách đi dọc Trần Phú thường bắt đầu từ phía Chùa Cầu, dùng hết ô vé ở Hội quán Phúc Kiến rồi quay về. Hội quán Hải Nam nằm tận đầu phía đông của con đường, qua khỏi chợ, chỗ khách đã thưa hẳn. Thêm nữa, hội quán mới mở cửa đón khách tham quan từ tháng 11/2016, nên nhiều người Việt đi Hội An mấy lần vẫn chưa bước vào.
Tụi mình đi bộ từ cửa hàng qua, mang máy ảnh theo để xem hội quán bây giờ ra sao. Bài này kể câu chuyện đằng sau hội quán, chỉ từng phần của công trình và ghi các thông tin cần cho một chuyến ghé: vé, giờ mở cửa, đường đi. Chỗ nào các nguồn nói khác nhau, mà ở hội quán này thì khác nhau khá nhiều, tụi mình ghi rõ từng nguồn chứ không chọn bừa một con số.
Hội quán Hải Nam: thông tin nhanh
| Mục | Chi tiết |
|---|---|
| Tên gọi | Hội quán Hải Nam, tên cũ là Quỳnh Phủ Hội quán. Bức hoành trên cửa ghi 瓊府會館. Quỳnh là tên xưa của đảo Hải Nam |
| Địa chỉ | 10 Trần Phú, phường Hội An, thành phố Đà Nẵng (đầu phía đông phố cổ) |
| Người dựng | Cộng đồng người Hoa gốc Hải Nam ở Hội An, trên đất vua Tự Đức cấp |
| Năm xây | Các nguồn ghi khác nhau: 1851, 1875 hoặc 1883–1891. Xem mục 3 |
| Thờ | 108 vị được sắc phong Nghĩa Liệt Chiêu Ứng, cùng Thần Tài và các vị Tiền Hiền |
| Vé | Dùng một ô trong vé tham quan phố cổ. Ngay cửa có bảng soát vé |
| Giờ mở cửa | Google Maps ghi 9:00–21:00 hằng ngày. Các bài hướng dẫn ghi 8:00–17:00 |
| Mở cửa đón khách từ | Tháng 11/2016 |
| Ngày lễ | Mùng 2 tháng Giêng và rằm tháng 6 âm lịch |
Chuyện 108 người được thờ ở Hội quán Hải Nam
Các hội quán người Hoa khác ở Hội An đi theo cùng một khuôn. Thương nhân một tỉnh sang làm ăn, khấm khá, rồi dựng hội quán thờ vị nữ thần đã phù hộ thuyền họ vượt biển. Hội quán Phúc Kiến và Hội quán Ngũ Bang đều lấy Thiên Hậu làm trung tâm. Hội quán Hải Nam thì khác. Giữa chánh điện không có nữ thần nào. Ở đó là bài vị của 108 con người bình thường.
Theo lời kể của cộng đồng người Hải Nam ở miền Trung, năm 1851 một chiếc thuyền buôn Hải Nam đi ngang vùng biển Quảng Nam bị cho là thuyền giặc biển, 108 người trên thuyền bị giết. Họ là người đi buôn, không phải cướp. Vụ việc được tâu lên vua Tự Đức. Nhà vua minh oan, sắc phong cho họ danh hiệu Nghĩa Liệt Chiêu Ứng và cấp đất lập miếu thờ.
Bài tường thuật của TTXVN ngày 23/11/2016, hôm hội quán khai trương đón khách, cũng ghi đúng chi tiết đó: bài vị 108 vị anh linh từng được vua Tự Đức sắc phong Nghĩa Liệt Chiêu Ứng và cấp đất lập miếu. Ở Huế, người Hải Nam còn có một ngôi đền mang chính tên Chiêu Ứng, thờ cùng 108 vị này.
Các hội quán khác trên đường Trần Phú tạ ơn nữ thần đã cho thuyền cập bến bình an. Hội quán này nhớ những người không về được.
Biết chuyện rồi thì bước vào sẽ thấy khác. Đây không chỉ là nơi hội họp đồng hương có đặt bàn thờ. Đây là một nơi tưởng niệm, và các gia đình gốc Hải Nam ở Hội An vẫn giữ nó đúng như vậy.
1851, 1875 hay 1883: năm nào mới đúng
Tra năm xây Hội quán Hải Nam, bạn sẽ gặp ba con số, nguồn nào cũng viết rất chắc. Tụi mình không tự phân xử được, nên ghi lại từng nguồn nói gì.
| Năm | Nguồn ghi | Nhiều khả năng là mốc gì |
|---|---|---|
| 1851 | Phần mô tả trên Google Maps | Năm 108 người bị giết |
| 1875 | Đa số bài hướng dẫn du lịch tiếng Việt và tiếng Anh | Mốc thường được coi là năm lập hội quán. Có nguồn gắn năm này với sắc phong của vua Tự Đức |
| 1883–1891 | Một bài hướng dẫn tiếng Anh viết khá kỹ | Thời gian dựng công trình hiện nay |
Ba mốc này không nhất thiết chọi nhau. Vụ án năm 1851, vài chục năm sau triều đình mới sắc phong, rồi công trình hoàn thành sau đó nữa là một trình tự nghe hợp lý. Nhưng tụi mình chưa tự đọc bia và sổ bộ của hội quán, nên không khẳng định mốc nào. Bạn cần con số chính xác thì nhờ người trông coi chỉ cho tấm bia bên trong.
Đọc mặt tiền Hội quán Hải Nam từ ngoài đường
Dãy nhà phía trước là tiền sảnh ba gian, mái ngói sẫm màu, đầu ngói men xanh, diềm mái sơn đỏ. Hàng rào sắt xanh với hai trụ cổng đội mái nhỏ ngăn hội quán với vỉa hè. So với cổng tam quan đắp rồng của Hội quán Phúc Kiến cách đó vài chục số nhà, mặt tiền này giản dị hơn nhiều: gạch hồng, vôi vàng, vài chiếc lồng đèn.
Nhìn kỹ mấy chiếc lồng đèn giấy trắng. Trên đó vẽ hai chữ 海南, Hải Nam, và tên hội quán. Lồng đèn lụa đỏ thì là loại quen thuộc của Hội An.
Trên cửa là bức hoành ghi tên hội quán, đọc từ phải sang trái. Hai bên cửa có cặp liễn khắc trên đá, hai cột hiên treo hai tấm liễn dài nền sẫm chữ xanh. Tấm bên trái mở đầu bằng bốn chữ 風調雨順, phong điều vũ thuận, tức mưa thuận gió hoà. Với một cộng đồng sống bằng thuyền buôn thì đó không phải câu chúc cho đẹp. Đó là thứ họ cần nhất.
Dưới chân cửa có một cặp lân đá nhỏ. Hai đầu hiên là hai bức phù điêu đắp nổi tô màu. Bức bên phải là ông Thọ, trán cao, râu trắng, bên cạnh có con hươu, cành đào, phía trên là chim hạc. Trên đầu ông là bức vẽ xe ngựa màu đen trên nền xanh.
Bên trong: sân, nhà Đông Tây và chánh điện
Bố cục hội quán gọn và đối xứng. Sau tiền sảnh là sân trước. Nhà Đông và nhà Tây chạy dọc hai bên, chánh điện nằm cuối sân, phía sau còn một khoảng sân nhỏ nữa. Bài của TTXVN cũng tả đúng năm phần đó: chính điện, nhà Đông, nhà Tây, sân trước, sân sau.
Trên xà nhà tiền sảnh treo các vòng nhang, mỗi vòng gắn một mảnh giấy vàng hoặc cam ghi tên gia đình dâng cúng. Một vòng cháy được cả mấy tuần.
Chánh điện là phần đáng tiền vé nhất. Chính giữa là bộ thờ bằng gỗ sơn son thếp vàng, chạm sâu cảnh sinh hoạt tam giới: trời, đất và thuỷ cung. Phía sau là bài vị 108 vị. Đứng từ chánh điện nhìn ra, bên trái thờ Thần Tài, bên phải thờ các vị Tiền Hiền, tức những người lập nên cộng đồng Hải Nam ở Hội An.
Hai dãy nhà bên để trống phía nhìn ra sân, có lan can gỗ sơn đỏ và bộ bàn ghế gỗ chạm bày sẵn như sắp có buổi họp. Bức hoành thếp vàng trong ảnh ghi 瓊涯增輝, Quỳnh nhai tăng huy, đại ý làm rạng danh đất Hải Nam. Hoành phi kiểu này thường do hội viên làm ăn phát đạt cúng tặng.
Năm chi tiết nên đứng lại xem
- Tên trên cửa không ghi Hải Nam. Bức hoành ghi Quỳnh Phủ. Muốn thấy hai chữ Hải Nam thì nhìn lồng đèn giấy.
- Bộ thờ chạm tam giới. Đứng gần và đọc theo ba tầng: trời ở trên, cõi người ở giữa, thuỷ cung với tôm cá ở dưới. Đây là món đồ gỗ đẹp nhất hội quán.
- Không có bàn thờ nữ thần biển. Nếu bạn vừa ghé các hội quán khác thì sẽ nhận ra ngay điều thiếu này. Chính giữa dành cho 108 vị.
- Ông Thọ ngoài hiên. Hươu, đào, hạc, ba biểu tượng trường thọ trong một bức, đắp trên tường của nơi thờ những người mất khi còn trẻ.
- Hòm công đức. Không ai mời bạn góp tiền. Bỏ vài nghìn tuỳ tâm là đủ, tiền dùng cho việc hương khói, sửa sang.
Hội quán vẫn là nơi thờ tự. Mặc áo có tay, quần hoặc váy qua gối, nói nhỏ trong chánh điện, không chạm vào bài vị và đồ chạm. Chụp ảnh ở sân và hai dãy nhà bên thì thoải mái. Có người đang khấn ở bàn thờ chính thì chờ họ xong rồi hãy vào.
Vé, giờ mở cửa và lúc nên đi
Vé. Hội quán Hải Nam nằm trong danh sách điểm tham quan của vé phố cổ, ngay cửa có bảng soát vé. Giá vé phố cổ công bố là 80.000₫ cho khách Việt và 120.000₫ cho khách quốc tế, kèm một dải ô vé, mỗi điểm cắt một ô. Mua ở các quầy vé đặt quanh rìa phố cổ. Giá và số ô từng thay đổi, nên xem lại bảng ở quầy trước khi mua.
Giờ mở cửa. Google Maps ghi 9:00–21:00 mỗi ngày. Đa số bài hướng dẫn ghi 8:00–17:00. Tụi mình khuyên tính theo khoảng trùng nhau, 9:00–17:00. Buổi tối đi ngang thấy còn mở thì vào, coi như được thêm.
Lúc nên đi. Sáng sớm, trước 10:00. Mặt tiền quay ra Trần Phú đón sáng đều, sân trong còn mát. Khách đoàn ít khi đi tới đầu đường này, nên giữa trưa nhiều khi cũng chỉ có mình bạn.
Ngày lễ. Người Hải Nam ở Hội An làm lễ lớn hai lần một năm: mùng 2 tháng Giêng và rằm tháng 6 âm lịch, ngày giỗ 108 vị. Hai ngày đó hội quán đông con cháu về dâng lễ. Khách vẫn đứng xem ở sân được, miễn đừng chắn lối.
Đường đi, gửi xe và lộ trình đi bộ
Từ cửa hàng tụi mình ở 84 Phan Châu Trinh tới Hội quán Hải Nam là 750 m, khoảng 10 phút đi bộ theo Google Maps: đi về phía đông dọc Phan Châu Trinh, rẽ xuống Trần Phú rồi đi tiếp tới khi số nhà còn 10. Hội quán nằm bên tay trái. Toạ độ: 15.87764, 108.33201.
Đi từ Đà Nẵng vào thì tính khoảng 27 km, 45–50 phút xe máy từ cầu Rồng tới phố cổ. Trần Phú nằm trong khu phố đi bộ, cấm xe máy theo khung giờ. Đi xe máy thì gửi xe ở bãi ngoài rìa phố cổ rồi đi bộ vào. Xe đạp thì được chạy vào tận nơi, nên đây là điểm rất hợp để đi xe đạp. Bài Quảng trường Sông Hoài của tụi mình có ghi giờ cấm xe và chỗ gửi xe quanh phố cổ.
Hội quán Hải Nam hợp làm điểm đầu cho một vòng đi bộ dọc Trần Phú về phía tây: bắt đầu ở đầu vắng, kết thúc ở Chùa Cầu.
- Hội quán Hải Nam, 10 Trần PhúĐi lúc trời còn mát. Dành 20–30 phút.
- Chùa Ông (Quan Công miếu), 24 Trần PhúCách vài số nhà, đối diện chợ Hội An.
- Hội quán Phúc Kiến, 46 Trần PhúHội quán lớn và đông khách nhất.
- Hội quán Ngũ Bang, 64 Trần PhúHội quán chung của năm bang, không thu vé.
- Hội quán Quảng Đông, 176 Trần PhúSân rồng, cách Chùa Cầu một đoạn ngắn.
Hội quán thứ năm, của người Triều Châu, không nằm trên Trần Phú mà ở 157 Nguyễn Duy Hiệu, xa hơn về phía đông.
Cần xe đi chơi quanh Hội An?
Xe đạp từ 50.000₫, xe máy từ 110.000₫/ngày. Giao tận khách sạn từ 30.000₫, hoặc ra 84 Phan Châu Trinh nhận miễn phí.
WhatsApp +84 935 206 306 · Cứu hộ miễn phí trong bán kính 10 km, gọi 24/7Câu hỏi thường gặp về Hội quán Hải Nam
Hội quán Hải Nam Hội An ở đâu?
Hội quán ở số 10 Trần Phú, đầu phía đông phố cổ, thuộc phường Hội An, thành phố Đà Nẵng. Từ 84 Phan Châu Trinh đi bộ khoảng 750 m, mất chừng 10 phút.
Vào Hội quán Hải Nam có mất vé không?
Có. Hội quán nằm trong danh sách điểm của vé tham quan phố cổ Hội An và tính một ô vé. Giá vé phố cổ công bố là 80.000₫ cho khách Việt và 120.000₫ cho khách quốc tế.
Hội quán Hải Nam mở cửa mấy giờ?
Google Maps ghi 9:00–21:00 hằng ngày, còn đa số bài hướng dẫn ghi 8:00–17:00. Đi trong khoảng 9:00–17:00 là chắc nhất.
Hội quán Hải Nam thờ ai?
Chánh điện thờ bài vị 108 người Hải Nam bị giết oan năm 1851, sau được vua Tự Đức sắc phong Nghĩa Liệt Chiêu Ứng. Hai bên thờ Thần Tài và các vị Tiền Hiền của cộng đồng Hải Nam.
Hội quán Hải Nam xây năm nào?
Các nguồn ghi khác nhau. Google Maps ghi 1851, đa số bài hướng dẫn ghi 1875, có nguồn ghi công trình hiện nay dựng trong các năm 1883–1891. Năm 1851 là năm 108 người mất.
Quỳnh Phủ Hội quán là gì?
Đó là tên cũ của Hội quán Hải Nam, cũng là bốn chữ 瓊府會館 ghi trên cửa chính. Quỳnh là tên xưa của đảo Hải Nam.
Tham quan Hội quán Hải Nam mất bao lâu?
Khoảng 20–30 phút. Hội quán nhỏ và vắng hơn Hội quán Phúc Kiến và Quảng Đông trên cùng con đường.
English version: Hainan Assembly Hall Hoi An.
Khoảng cách đo bằng Google Maps từ 84 Phan Châu Trinh tới cổng hội quán; quãng Đà Nẵng tính từ cầu Rồng. Điểm đánh giá, số lượt và giờ mở cửa lấy từ Google Maps tháng 11/2026. Phần lịch sử theo bài TTXVN ngày 23/11/2016 và các bài hướng dẫn đã đăng; chỗ nào các nguồn lệch nhau tụi mình ghi cả hai. Ảnh: hoianit.com. Tụi mình không tổ chức tour tham quan hội quán và bài không có nội dung tài trợ.
Đọc tiếp Cung Đường & Đi Chơi
