Thánh Bênađô Vũ Văn Duệ – Linh Mục Tử Đạo Giáo Phận Bùi Chu

Bênađô Vũ Văn Duệ là linh mục Giáo phận Bùi Chu, bị bắt năm 1838 khi đã 83 tuổi và bị xử chém tại pháp trường Bảy Mẫu, Nam Định ngày 01/08/1838. Bài viết này dựng lại cuộc đời ngài theo đúng mốc thời gian: sinh năm 1755 tại Quần Anh, chịu chức năm 1795, 37 năm mục vụ, rồi ba tuần cuối cùng trong tù cho tới nhát gươm ở Bảy Mẫu.

№ 01Bênađô Vũ Văn Duệ là ai

Trong danh sách 117 Thánh Tử Đạo Việt Nam, có những vị được biết đến qua trước tác, qua chức vụ, qua tầm ảnh hưởng. Thánh Bênađô Vũ Văn Duệ không thuộc nhóm đó. Ngài là một linh mục xứ quê, phục vụ suốt gần bốn thập niên ở vùng đồng bằng Nam Định, và điều còn lại của ngài chỉ là vài dòng tiểu sử cùng một câu nói.

Câu nói ấy là: Không bao giờ tôi bội phản Chúa tôi.

№ 02Bối cảnh: thập niên cấm đạo khốc liệt nhất

Thập niên 1830 là giai đoạn nặng nề nhất của lịch sử Công giáo Việt Nam. Các sắc chỉ cấm đạo dưới triều Minh Mạng không dừng ở mức răn đe. Đạo trưởng, tức các linh mục, bị treo giải truy nã. Giáo dân bị gọi ra đình làng và ép bước qua Thánh Giá trước mặt quan.

Trong hoàn cảnh đó, việc dâng lễ trở thành hành vi phải giấu. Nhà thờ bị triệt hạ, nên Thánh lễ chuyển vào nhà giáo dân, vào ban đêm, với một người canh ngoài ngõ. Một linh mục bị bắt kéo theo cả gia đình chứa chấp ngài chịu vạ lây.

№ 03Từ Quần Anh đến chức linh mục năm 1795

Ngài sinh năm 1755 tại Quần Anh, tỉnh Nam Định. Địa danh này ngày nay thuộc giáo xứ Quần Phương, Giáo phận Bùi Chu, vùng đất ven biển có truyền thống Công giáo lâu đời bậc nhất miền Bắc.

Năm 1795, thầy Duệ lãnh nhận thiên chức linh mục, khi đã 40 tuổi. Con số này đáng để dừng lại. Đó không phải là hành trình của một thanh niên được gửi đi tu sớm rồi chịu chức lúc ngoài hai mươi. Ngài đi qua gần trọn nửa đời người trước khi bước lên bàn thờ.

Sau khi chịu chức, ngài phục vụ tín hữu Giáo phận Đông Đàng Ngoài, tên gọi cũ của vùng Giáo phận Bùi Chu và Hải Phòng ngày nay.

№ 0437 năm mục vụ và quyết định về hưu ở tuổi 77

Ba mươi bảy năm là quãng thời gian ngài chu toàn sứ vụ mục tử. Từ 1795 đến 1832, phần lớn rơi vào giai đoạn cấm đạo. Công việc của ngài là những gì một linh mục vẫn làm, nhưng làm trong điều kiện phải ẩn mình:

• Dâng lễ ban đêm, trong nhà giáo dân, không chuông không kèn.
• Ban các bí tích cho người hấp hối, thường phải đi bộ qua nhiều làng trong đêm.
• Di chuyển liên tục để không ai bị liên lụy vì chứa chấp ngài quá lâu.
• Giữ liên lạc giữa các cộng đoàn khi hàng giáo sĩ mỏng dần vì bị bắt.

Đến năm 1832, ở tuổi 77, sức khỏe không còn cho phép. Đức cha Delgado – Y chấp thuận cho cha Duệ về hưu dưỡng tại Trung Lễ, thuộc giáo xứ Liên Thủy.

Nhưng hưu dưỡng theo cách của ngài không phải là nghỉ. Ngài gia tăng việc khổ chế: ngủ trên nền đất, không dùng mùng. Khi có người ái ngại cho tuổi già sức yếu, ngài đáp lại bằng một câu rất khiêm tốn: Bấy nhiêu hãm mình đã là gì? Tôi không có cơ hội làm việc lớn, thì tôi chọn lựa một chút khó khăn hy sinh hãm mình vậy thôi.

№ 05Ngày 04/07/1838: câu nói tự nộp mình

Ngày 04/07/1838, một toán lính lục soát căn lều tranh nơi ngài ở. Thay vì trốn, một giọng nói trong sáng, từ tốn cất lên: Hãy bắt lấy tôi, chính tôi là đạo trưởng.

Cần đặt câu nói này đúng bối cảnh mới thấy hết sức nặng của nó. Toán lính đang lục soát chưa chắc đã tìm ra ngài. Một ông lão 83 tuổi nằm trong lều tranh không giống hình dung của họ về một đạo trưởng đang bị truy nã. Ngài hoàn toàn có thể im lặng.

Ngài lên tiếng. Và bị giải về Nam Định.

№ 06Trước công đường: lời từ chối bước qua Thánh Giá

Tại công đường, quan án nhìn người lính dẫn đến một cụ già nua tuổi tác thì bật cười. Ông bảo cha bước qua thập giá để được tha về.

Đây là thủ tục quen thuộc của thời cấm đạo. Bước qua Thánh Giá, tiếng chuyên môn gọi là quá khóa, là hành vi chối đạo có tính công khai. Với một người 83 tuổi, quan án hẳn nghĩ đó chỉ là một bước chân, và ông sẽ khỏi phải xử tử một cụ già.

Cha Duệ trả lời: Xin quan đừng bảo tôi làm thế, không bao giờ tôi bội phản Chúa tôi.

Quan truyền đóng gông và dẫn ngài về trại giam. Từ giây phút đó, bản án đã định.

№ 07Cái chết của Đức cha Delgado và ba tuần trong tù

Ngày 12/07/1838, tin dữ đến trại giam: Đức cha Delgado – Y, chính vị giám mục sáu năm trước đã cho phép cha Duệ về hưu dưỡng, đã lìa thế ngay trong nhà tù. Nhưng thi thể ngài vẫn bị mang ra pháp trường xử chém, theo đúng bản án đã tuyên.

Các bản hạnh tích ghi lại rằng tâm hồn cha Duệ se thắt và thổn thức khi nghe tin ấy. Ngài thầm khấn xin anh linh vị chủ chăn phù hộ cho mình được vững bước hết con đường khổ nạn.

Đó là ba tuần cuối cùng: một ông lão đeo gông, biết rõ ngày mình sẽ ra pháp trường, và cầu nguyện với người vừa đi trước mình.

№ 08Ngày 01/08/1838 tại pháp trường Bảy Mẫu

Ngày 01/08/1838, ngài bị dẫn ra pháp trường Bảy Mẫu ở Nam Định. Chi tiết được ghi lại rất cụ thể: binh lính phải cáng cha đến địa điểm chỉ định, vì ngài không còn đi nổi.

Đến nơi, ngài xin mấy phút thinh lặng cầu nguyện. Hai cánh tay gầy bị cột vào chiếc cọc chôn sẵn. Một nhát gươm chém lìa đầu.

Thi hài được chôn ngay tại pháp trường. Sau đó, các tín hữu cải táng và đem về chôn trong thánh đường Lục Thủy.

№ 09Thánh Đaminh Nguyễn Văn Hạnh, vị tử đạo cùng ngày

Cùng ngày 01/08/1838, tại chính pháp trường Bảy Mẫu, một linh mục khác cũng bị xử chém: Thánh Đaminh Nguyễn Văn Hạnh, sinh năm 1772, linh mục Dòng Đaminh.

Vì lý do đó, lịch phụng vụ Công giáo Việt Nam kính nhớ hai vị chung ngày 01 tháng 8. Nhiều giáo phận đặt tên lễ là lễ Thánh Bênađô Vũ Văn Duệ và Thánh Đaminh Nguyễn Văn Hạnh, linh mục tử đạo.

Hai vị cũng được phong chân phước cùng ngày 27/05/1900 và phong hiển thánh cùng ngày 19/06/1988.

№ 10Phong chân phước 1900, phong hiển thánh 1988

Ngày 27/05/1900, Đức Giáo hoàng Lêô XIII nâng linh mục Bênađô Vũ Văn Duệ lên hàng chân phước.

Ngày 19/06/1988, tại Rôma, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II tuyên phong hiển thánh cho 117 vị tử đạo tại Việt Nam, trong đó có ngài. Đây là lễ phong thánh lớn nhất trong lịch sử Giáo hội Việt Nam, gồm các giám mục, linh mục thừa sai, linh mục bản xứ, thầy giảng và giáo dân.

Từ một linh mục làng quê Nam Định, ngài trở thành vị thánh của Giáo hội hoàn vũ. Lễ kính chung các Thánh Tử Đạo Việt Nam được cử hành ngày 24 tháng 11 hằng năm.

№ 11Kính viếng và tìm hiểu hôm nay

Với người muốn tìm hiểu sâu hơn hoặc hành hương, có ba địa chỉ gắn với cuộc đời ngài:

• Giáo xứ Quần Phương, Giáo phận Bùi Chu (Nam Định) — quê hương, tức làng Quần Anh xưa.
• Giáo xứ Liên Thủy, Nam Định — nơi ngài hưu dưỡng tại Trung Lễ và bị bắt năm 1838.
• Thánh đường Lục Thủy — nơi các tín hữu cải táng và an táng thi hài ngài sau khi xử chém.

Bản hạnh tích đầy đủ do Hội đồng Giám mục Việt Nam công bố có thể đọc tại trang thông tin của Hội đồng Giám mục Việt Nam.

Nếu bạn ở khu vực Đà Nẵng hoặc Hội An và muốn tham dự Thánh lễ, có thể tham khảo giờ lễ nhà thờ An Hải, Giáo phận Đà Nẵng.

№ 12Câu hỏi thường gặp

№ 13Điều còn lại

Cuộc đời Bênađô Vũ Văn Duệ không có biến cố lớn nào cho tới năm 83 tuổi. Bốn mươi năm chờ đợi trước khi chịu chức, ba mươi bảy năm mục vụ trong bóng tối, sáu năm hưu dưỡng ngủ trên nền đất. Rồi ba mươi ngày cuối cùng.

Chính ngài đã nói ra điều đó, bằng lời của mình, sáu năm trước khi bị bắt: không có cơ hội làm việc lớn, thì chọn một chút hy sinh nhỏ mỗi ngày. Khi việc lớn đến, ngài đã sẵn sàng từ trước.